Kiedy i jak trzeba wyrazić czynny żal?

 

Na przedsiębiorcy ciąży odpowiedzialność dopełnienia wszelkich obowiązków wobec fiskusa, jeżeli jednak z jakiś przyczyn przedsiębiorca nie wywiązał się w terminie ze swoich obowiązków lub dokonał błędów rachunkowych czy podatkowych (dokonał przestępstwa lub wykroczenia skarbowego) jest zagrożony odpowiedzialnością karną.

I tutaj pojawia się pytanie: czy istnieją jakieś sposoby, aby uwolnić się od tego ryzyka? Owszem, można skorzystać z przywileju tzw. czynnego żalu.

Jest to zawiadomienie organu podatkowego składane przez danego podatnika na piśmie (lub ustnie), odnoszące się do wyrażenia czynnego żalu względem popełnionego czynu wraz z opisem ujawniającym jego okoliczności (np. ujawnienie osoby współdziałającej w popełnieniu czynu zabronionego). Oznacza to, iż przedsiębiorca (inaczej sprawca), który dopuścił się popełnienia czynu zabronionego powinien zawiadomić o tym fakcie organ powołany do ścigania. Aby jednak skorzystać z przywileju czynnego żalu, należy spełnić kilka warunków.

 

Zgodnie z art. 16 § 1 ustawy Kodeks karny skarbowy z 10 września 1999 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 186, z późn. zm.): „nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu.”

 

Według aktualnych przepisów prawa: Od 1 stycznia 2016 r. wraz z wejściem w życie nowelizacji ustawy Kodeks karny skarbowy, nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe ten, kto złożył prawnie skuteczną, w rozumieniu przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa, lub ustawy z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 553, z późn. zm.), korektę deklaracji podatkowej, i w całości uiścił, niezwłocznie lub w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ, należność publicznoprawną uszczuploną lub narażoną na uszczuplenie.

 

Jakich przewinien może dopuścić się przedsiębiorca?

Do najczęstszych przewinien, jakich może dopuścić się przedsiębiorca to m.in.:

  • niedotrzymanie terminów złożenia deklaracji i zeznań podatkowych,
  • nieodprowadzenie w odpowiednim terminie należnego podatku dochodowego,
  • brak zapłaty podatku VAT,
  • prowadzenie ksiąg podatkowych w niewłaściwy sposób,
  • zatajenie (nierozliczenie) przychodów,
  • rozliczenie wydatków, które nie mogą stanowić kosztów.

Warto jednak podkreslić, że nie wystarczy złożenie samego zawiadomienia. Przedsiębiorca zobowiązany jest również do uregulowania swoich należności wraz z odsetkami. Tak więc zawiadomienie chroni przedsiębiorcę przez dodatkowymi karami, ale nie zwalnia go z obowiązku uregulowania nalezności (z odsetkami).

 

Kiedy czynny żal nie pomoże?

Najważniejszą kwestią w składaniu zawiadomienia jest czas jego złożenia. Jeżeli czynny żal zostanie złożony odpowiednio wcześnie, a więc przed stwierdzeniem organu podatkowego o popełnieniu wykroczenia skarbowego przez podatnika.

Warto wspomnieć, że jeżeli upłyną rok od popełnienia wykroczenia skarbowego to karalność wykroczenia skarbowego ustaje. Jeżeli jednak zostanie w tym czasie wszczęte postępowanie to karalność przedłużona zosaje o kolejne 2 lata.

 

Podsumowując. Czynny żal nie będzie skuteczny (zgodność z Kodeksem karnym skarbowym art. 16 § 5 kks), jeśli:

  • został złożony w czasie, gdy organ ścigania dysponował już wyraźnie udokumentowaną wiadomością o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia skarbowego,
  • został złożony po rozpoczęciu przez organ ścigania czynności służbowej, w szczególności przeszukania, czynności sprawdzającej lub kontroli zmierzającej do ujawnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego, chyba że czynność ta nie dostarczyła podstaw do wszczęcia postępowania o ten czyn zabroniony.

W związku z tym w interesie osób składających czynny żal powinien być złożony jak najszybciej, zanim czyn zabroniony zostanie wykryty przez US.

 

Kto nie może skorzystać z czynnego żalu?

Z instytucji czynnego żalu mogą skorzystać osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby fizyczne reprezentujące podmioty gospodarcze, a także osoby zajmujące się sprawami np. finansowymi.

 

Ponadto (art. 16 § 6 kks) z czynnego żalu nie może skorzystać osoba, która:

  • kierowała wykonaniem ujawnionego czynu zabronionego,
  • wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie, poleciła jej wykonanie ujawnionego czynu zabronionego (np. pracodawca polecił wykonanie takiego czynu pracownikowi),
  • zorganizowała grupę albo związek mający na celu popełnienie przestępstwa skarbowego albo taką grupą lub związkiem kierowała (uwaga: jeśli zawiadomienie zostało złożone ze wszystkimi członkami grupy lub związku – czynny żal będzie skuteczny!),
  • nakłaniała inną osobę do popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego w celu skierowania przeciwko niej postępowania o ten czyn zabroniony.

 

Jakie warunki należy spełnić i o czym wiedzieć?

  1. Przedsiębiorca musi dostarczyć pisemne zawiadomienie czynnego żalu przed rozpoczęciem kontroli przez organy skarbowe do właściwego organu ścigania (np. urzędu skarbowego) o popełnieniu czynu zabronionego.
  2. Osoba składająca czynny żal musi podać w nim istotne okoliczności popełnienia czynu i wskazać osoby, które miały z nim związek. Przy czym warto podkreślić, że nie ma z góry ustalonego wzoru – formy, treści zawiadomienia, a więc jest ono zależne od samego przedsiębiorcy.
  3. Należy uiścić w całości wymaganą kwotę zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami za zwłokę, jeżeli czyn zabroniony polegał na uszczupleniu podatku.
  4. W sytuacji gdy z czynem zabronionym miały związek przedmioty wówczas wymagane, może być również złożenie do depozytu powyższych przedmiotów, które mogły służyć albo służyły popełnieniu czynu zabronionego.
  5. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż nawet jeśli sprawca czynu zabronionego wyśle zawiadomienie do niewłaściwego organu ścigania, to ów organ jest zobligowany do przekazania danego zawiadomienia do właściwego organu ścigania.
  6. W sytuacji gdy organ ścigania uzna przedłożone zawiadomienie o popełnienie czynu zabronionego za nieskuteczne, rozpocznie procedurę wszczęcia postępowania karno-skarbowego. W toku postępowania właściwy Sąd dokona oceny, czy sprawca skutecznie skorzystał z instytucji czynnego żalu, pomimo uznania przez właściwy organ ścigania nieskuteczności zawiadomienia sprawcy.
  7. Każda osoba, która chce uniknąć kary składając czynny żal powinna dopilnować pewnych istotnych kwestii. Przede wszystkim należy pamiętać o własnoręcznym podpisaniu pisma informującego o czynnym żalu. Jeśli na dokumencie znajdzie się bowiem podpis innej osoby przyznanie się do winy może zostać przez urzędników odrzucone.
  8. W sytuacji, gdy przedsiębiorca składa czyny żal ustnie w urzędzie skarbowym powinien zażądać wydania pisemnego protokołu, który potwierdza złożenie oświadczenia. Dlaczego jest to tak istotne? Wynika to z faktu, że za czynny żal nie jest uznawana nieudokumentowana rozmowa z urzędnikiem, w której przedsiębiorca przyznaje się do popełnienia zabronionego czynu.
  9. Dodatkowo w przypadku, kiedy powodem zawiadomienia jest niezłożenie deklaracji dobrze, by oba dokumenty, a więc zaległą deklarację i informację o czynnym żalu, dostarczyć w tym samym terminie. Urzędnicy mogą bowiem uznać czynny żal za nieskuteczny, jeśli przedsiębiorca złoży zawiadomienie np. kilka tygodni po dostarczeniu spóźnionej deklaracji.

Jeżeli urząd skarbowy nie uzna czynnego żalu to przedsiębiorca nie ma możliwości odwołania się od tej decyzji.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *